Конспект

1-сабақ. Оқу сауаттылығының негіздері: Сөз таптары

1) Атауыш сөздер (дербес мағыналы)

Сөйлем мүшесі болады, нақты ұғымды білдіреді.

Кіретіндер: зат есім, сын есім, сан есім, есімдік, етістік, үстеу, еліктеу сөз

Қызметі: зат-құбылысты, қимыл-әрекетті, белгіні, сан-мөлшерді, мезгіл-мекенді білдіру

Мысалдар: кітап, биік, үш, ол, оқыды, бүгін, тырс/жалт

2) Көмекші сөздер (байланыстырушы/қызметтік)

Дербес мағынасы әлсіз, өз бетінше сөйлем мүшесі болмайды; атауыш сөздермен тіркесіп грамматикалық мән үстейді, байланыстырады.

Кіретіндер:

Шылаулар: жалғаулық (және, бірақ), септеулік (үшін, дейін, туралы), демеулік (ғана, ғой, ма/ме, -ақ)

Көмекші етістіктер: отыр, жатыр, еді, екен, болып, алатын еді (негізгі етістікпен аналитикалық форма жасайды)

Көмекші есімдер: үсті, іші, қасы, жаны, алды, арты (зат есіммен ілік-тәуелдік арқылы қатынас білдіреді: үйдің іші)

Мысал сөйлем: Бүгінге дейін күттік, бірақ ол келген жоқ; кітаптың іші таза.

3) Одағай

Сезім, қаратпа, бұйыру реңкін білдіреді; көбіне сөйлем мүшесі болмайды.

Түрлері/мысалдар:

Көңіл-күй: әттеген-ай!, па-рай!, уһ!

Шақыру: әй, ей, құрау-құрау

Жекіру: тәйт, түш

4) Жылдам анықтау лайфхактары

Атауыш: мағынасы толық, сұрақ қоясың (не? кім? қандай? қашан? қалай? не істеді?).

Көмекші: жеке сұрақ қойылмайды, көрші сөзге тіркесіп қана жұмыс істейді (үшін, ғана, еді, үсті).

Одағай: көбіне леп, тыныс-интонациямен айтылады (ей!, пай-пай!), сөйлем мүшесі болмайды.